Trung Quốc muốn thành cường quốc biển không phải dễ
Đối với Mỹ, nếu Trung Quốc chỉ tìm kiếm trở thành một cường quốc trên
đất liền, từ bỏ tham vọng trở thành cường quốc trên biển, Trung Quốc sẽ
không gây ra ảnh hưởng mang tính thực chất đối với địa vị chủ đạo thế
giới của Mỹ. Thứ nhất, về vị trí địa lý, Trung Quốc lớn mạnh trên bộ
cùng lắm chỉ trở thành một nước lớn ở khu vực châu Á, sức ảnh hưởng toàn
cầu của Trung Quốc không thể sánh với Mỹ. Thứ hai, ảnh hưởng quân sự
của Trung Quốc sẽ bị hạn chế trên đất liền, không thể vươn xa ra đại
dương, điều này khiến Trung Quốc trở thành một “gã khổng lồ què”, đồng
thời cũng không tạo thành mối đe dọa đối với ảnh hưởng quân sự của Mỹ
tại Biển Đông. Tuy nhiên, nếu Trung Quốc thực hiện thành công tham vọng
trở thành cường quốc trên biển, Trung Quốc sẽ trở thành một gã khổng lồ
đúng nghĩa, sẽ tạo thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với địa vị chủ đạo
thế giới của Mỹ. Gần đây, các động thái của Mỹ trong vấn đề Biển Đông
hay quần đảo Điếu Ngư đã phản ánh rõ sự lo ngại cao độ của Mỹ trước tham
vọng trở thành cường quốc trên biển của Trung Quốc. Có thể khẳng định
rằng, nếu Trung Quốc tiếp tục áp dụng các biện pháp trên Biển Đông, đối
kháng Trung-Mỹ tại đây sẽ ngày càng quyết liệt.
Sau Thế chiến thứ II, lực lượng quân sự Nhật Bản tuy bị hạn chế, song
không thể phủ nhận vị trí cường quốc tại châu Á của Nhật Bản. Vì là hai
nước gần nhau nên nỗ lực trở thành cường quốc trên biển của Trung Quốc
bị Nhật Bản coi là một mối đe dọa nghiêm trọng từ bên ngoài. Thứ nhất,
Nhật Bản là một nước phụ thuộc nặng nề vào biển, nếu Trung Quốc xây dựng
tại Biển Đông một lực lượng trên biển mạnh, đây là điều Nhật Bản không
thể chấp nhận. Thứ hai, nếu Trung Quốc giải quyết vấn đề Biển Đông thành
công, Trung Quốc sẽ có ưu thế trong vấn đề quần đảo Điếu Ngư và tất
nhiên Nhật Bản sẽ thất thế trong cuộc tranh chấp này, đây cũng là điều
Nhật Bản không thể chấp nhận.
Gần đây, Nhật Bản đẩy nhanh xây dựng lực lượng quân sự, đưa ra Sách
trắng Quốc phòng nhằm vào Trung Quốc, không chịu nhượng bộ trong vấn đề
quần đảo Điếu Ngư và đổ thêm dầu vào ngọn lửa tranh chấp Biển Đông, thực
tế là nhằm cản trở các biện pháp phát triển lực lượng trên biển của
Trung Quốc. Cùng với việc Trung Quốc từng bước thực hiện chiến lược
biển, cọ sát Trung-Nhật trong lĩnh vực an ninh trên biển sẽ ngày càng
gia tăng.
Hải quân Nga gần đây có kế hoạch tái xây dựng một căn cứ hải quân tại
Đông Nam Á, dồn dập ký kết các hợp đồng bán vũ khí cho các nước trong
khu vực. Động thái này đang gia tăng những nhân tố bất ổn mới cho việc
giải quyết vấn đề Biển Đông, đồng thời phản ánh mối lo ngại sâu sắc
trước khả năng Trung Quốc trở thành cường quốc biển. Tuy Trung-Nga đã
xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược, song Nga không hề hy vọng Trung
Quốc trở thành nhà lãnh đạo thực sự của khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
Về phần Ấn Độ, chiến lược Ấn Độ Dương của New Delhi đòi hỏi nước này
phải can dự vào các sự vụ ở Biển Đông. Tuy xuất phát điểm của chiến lược
Ấn Độ Dương nằm ở việc xây dựng ưu thế của Ấn Độ trên Ấn Độ Dương, song
cùng với sự phát triển của chiến lược này và cùng với sự lớn mạnh của
Hải quân Ấn Độ, New Delhi ngày càng cảm thấy không thỏa mãn với vị trí
người đứng đầu Ấn Độ Dương. Mấy năm gần đây, Ấn Độ không ngừng tăng
cường năng lực tác chiến viễn dương, xây dựng Bộ Tư lệnh Hải quân Viễn
Đông tại quần đảo Andaman cách Đông Nam Á vài trăm cây số, mục đích của
nó là quyết không chỉ tăng cường năng lực kiểm soát đối với Ấn Độ Dương,
mà là mở rộng tầm ảnh hưởng tới khu vực Biển Đông rộng lớn.
Bên cạnh đó, Ấn Độ có ý đồ thông qua can thiệp vào vấn đề Biển Đông để
kiềm chế Trung Quốc. Giới chiến lược Ấn Độ cho rằng Trung Quốc về lâu
dài sẽ là mối đe dọa nghiêm trọng đối với Ấn Độ, nhất là khi tiến trình
hiện đại hóa quân sự của Trung Quốc không ngừng được đẩy nhanh và chính
sách ngoại giao ngày càng cứng rắn. Do Trung Quốc và Ấn Độ có sự trùng
hợp lợi ích về mặt chiến lược địa chính trị nên quan hệ Trung-Ấn trong
tương lai sẽ chịu càng nhiều đối kháng địa chính trị. Trong bối cảnh
này, Ấn Độ có ý đồ biến vấn đề Biển Đông thành một điểm trong chính sách
kiềm chế Trung Quốc. Với sự can dự vào vấn đề Biển Đông, Ấn Độ không
chỉ có điều kiện khai thác tài nguyên dầu khí ở vùng biển này và gia
tăng quan hệ kinh tế, quốc phòng với các nước ASEAN, mà quan trọng hơn,
với sự tăng cường hiện diện quân sự tại Biển Đông, Ấn Độ có thể ngăn
chặn việc Trung Quốc tiến vào Ấn Độ Dương. Ngoài ra, có học giả Ấn Độ
cũng chỉ ra rằng cần lợi dụng vấn đề Biển Đông để làm con bài chiến lược
trong đàm phán biên giới trên bộ Trung-Ấn.
Nh.Thạch (Tổng hợp)
